Waarom Digitale Geletterdheid?

Het is belangrijk dat onderwijs goed aansluit bij de moderne samenleving. Dat de inhoud van het onderwijs tegemoet komt aan de eisen die nu en in de toekomst gesteld worden aan mensen. Het is inmiddels 12 jaar geleden dat de landelijke kerndoelen en eindtermen voor het primair en voortgezet onderwijs in de wet zijn herzien. In de tussentijd is het landelijk curriculum alleen op punten aangepast. Tijd dus om dat nu landelijk te doen en in samenhang. Wat moet er behouden worden, wat moeten er worden toegevoegd en wat moet er losgelaten worden?

De AOB, CNV Onderwijs, FvOv, PO-raad, VO-raad, AVS, LAKS en Ouders & Onderwijs organiseren het proces waarin teams van leraren en schoolleiders samen bouwstenen ontwikkelen als basis voor de herziening van kerndoelen en eindtermen.

Er zijn 9 leergebieden in het voorgenomen nieuwe curriculum. Elk leergebied heeft een eigen ontwikkelteam. De ontwikkelteams bestaan uit leraren en schoolleiders in het primair en voortgezet onderwijs. In 2019 worden de opbrengsten van de ontwikkelteams overhandigd aan de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Na politieke bespreking vormen ze de basis voor de herziening van de huidige kerndoelen en eindtermen. Digitale Geletterdheid is één van de 9 leergebieden, en ook dit leergebied heeft een eigen ontwikkelteam.

Logisch ook. Wanneer je leerlingen wilt klaarstomen voor hun toekomst, hoort daar structurele aandacht voor ICT bij.

​Terwijl de discussies over het curriculum op landelijk niveau doorgaan, worden leraren, schoolleiders en bestuurders zich in de tussentijd gelukkig steeds meer bewust van de mogelijkheden om het onderwijsaanbod zo vorm te geven, dat het past bij de ambities en mogelijkheden van de leerlingen en de school. Meer Digitale Geletterdheid bij de leerlingen (en ook docenten!) is gelukkig nu steeds vaker één van deze ambities.

Desondanks ook vaak (nog) niet, omdat Digitale Geletterdheid veelal nog als een vanzelfsprekendheid wordt geacht. Bij ons volwassenen, maar zeker ook bij de leerlingen. Iedereen komt immers dagelijks in aanraking met computers en digitale media. Dat je er mee in aanraking komt en enigszins weet hoe je er mee moet werken, betekent echter niet direct dat je ook vaardig (ofwel digitaal geletterd) bent.

In het voortgezet onderwijs wordt vaak ten onrechte gedacht dat leerlingen digitaal geletterd zijn, mede omdat ze 24/7 online zijn. Wanneer leerlingen bijvoorbeeld een verslag moeten maken in Word of een presentatie moeten maken in Prezi of PowerPoint, wordt namelijk snel duidelijk dat de praktische vaardigheden tekortschieten.

“Leerlingen kunnen niet eens een normaal verslag maken.” is iets wat wij veel horen. Tegelijkertijd horen we ook dat leerlingen “ontzettend handig” zijn met hun mobiele telefoon.

Zijn leerlingen nu wel of niet digitaal geletterd?

Het is precies deze verwarring waar scholen mee worstelen. Er is een dringende behoefte aan een duidelijke richtlijn. Een eenduidige maatstaf van vaardigheden die elke leerling dient te bezitten om een einde te maken aan de continue verwarring over Digitale Geletterdheid.

Die richtlijn is er inmiddels. SLO, Kennisnet en Curriculum.nu met het ontwikkelteam hebben samen het containerbegrip Digitale Geletterdheid ontleed en verdeeld in vier themagebieden: Basiskennis ICT, Mediawijsheid, Informatievaardigheden en Computational Thinking.

 

Deze vier themagebieden zijn op hun beurt weer verdeeld in een aantal doelen. Al deze doelen zijn vervolgens gegroepeerd in leerplankaders. Eén leerplankader voor elk van de vier themagebieden. De leerplankaders kan je terugvinden op de website van het SLO en zijn momenteel nog volop in ontwikkeling.

Het model zoals je hem hierboven ziet is onderdeel van het tweede tussenproduct van het ontwikkelteam. Inmiddels is er ook al een derde tussenproduct waarin de themagebieden ‘bouwstenen’ genoemd worden en ondergebracht zijn in zogenaamde ‘Grote Opdrachten’ waarin ook de vier perspectieven uit het model verwerkt zijn.

Naar verwachting zal er in April 2019 een eindproduct liggen voor zowel dit ontwikkelteam, als de 8 andere ontwikkelteams van de andere leergebieden. Vanaf dat moment zal de kamer zich buigen over het voorstel voor de inhoud van het nieuwe curriculum. Gaat alles goed, dan zal het nieuwe curriculum naar verwachting in schooljaar ’20-’21 (of wellicht een jaar later) van kracht worden.

Moet je nu al direct iets met Digitale Geletterdheid?

‘Moeten’ als in ‘verplichten’ niet. Immers, wanneer Digitale Geletterdheid een vaste plek krijgt in het curriculum krijgt, zijn we enkele jaren verder. Is het handig om nu in ieder geval de spreekwoordelijke handschoen alvast op te pakken? Ja. Niet alleen om goed voorbereid te zijn op de komende curriculumwijziging, maar vooral omdat je direct als school profijt ziet van goede Digitale Geletterdheid op school.

Goed, en nu?

Inderdaad, wat nu? We hebben al een richtlijn en dus wat houvast voor omgang met computers en internet voor leerlingen om zich staande te houden en op een juiste manier voort te bewegen in onze digitale samenleving. Met elk nieuw tussenproduct en straks een eindproduct hoeft er dus geen discussie op school meer te zijn over of leerlingen wel of niet digitaal geletterd zijn. De volgende stap is daadwerkelijk bepalen waar jij met jouw school en leerlingen staat op het gebied van Digitale Geletterdheid met dit eindproduct van curriculum.nu in de hand.

Is er een opleidingsbehoefte?

Het antwoord op die vraag is in principe per leerling verschillend. De ene leerling kan wellicht uitstekend uit de voeten met PowerPoint, maar is niet zo handig met Social Media. Terwijl een andere leerling een redelijk succesvol Youtube-kanaal heeft, maar stuntelt in Word voor het maken van verslagen.

Het in kaart brengen van de opleidingsbehoefte per leerling is daarom noodzakelijk om te bepalen of er überhaupt behoefte is aan extra scholing op het gebied van Digitale Geletterdheid op school. Zodra je de opleidingsbehoefte weet, kan je vervolgens gaan bepalen hoe je de leerlingen wilt gaan scholen. Moet het vak Informatiekunde in de onderbouw terugkomen? Een verplicht ICT-uurtje in de brugklas? Aandacht voor ICT in een projectweek? Wellicht tijdens mentoruren, of tussenuren? Of moet Digitale Geletterdheid middels een stukje vakintegratie aan bod komen?

Dit zijn vragen waarop het antwoord per school zal verschillen, afhankelijk van o.a. het draagvlak, financiële middelen en ruimte op het lesrooster.

Direct een start maken met het in kaart brengen van de opleidingsbehoefte? Dat kan. Wij kunnen middels een 0-meting de huidige digitale geletterdheid van de leerlingen in kaart brengen en zodoende bepalen waar de opleidingsbehoefte ligt. Dit bieden wij gratis aan. Het is vervolgens aan de school om de vervolgstap te maken.

Past DIGIT in het vervolg en wil je er mee aan de slag, dan doen wij een passend voorstel en denken we uiteraard graag met jullie mee. Weet je nog niet of je na het doen van de 0-meting met DIGIT wilt starten? Geen enkel probleem. Het doen van de 0-meting met jouw leerlingen brengt op geen enkele manier verplichtingen met zich mee.