Hoe integreer je Digitale Geletterdheid op school?

Digitale geletterdheid is urgent. Het is nog niet 100% zeker, maar de kans is zeer groot dat er op korte termijn kerndoelen voor digitale geletterdheid worden vastgesteld. Het thema zal een vaste plek moeten krijgen in het curriculum. Hoe kunnen scholen dat doen? Het ontwikkelteam Digitale geletterdheid (OTDG) heeft, in opdracht van Curriculum.nu, een visie op het vakgebied geschreven. In aansluiting op deze visie heeft het ontwikkelteam acht grote opdrachten geformuleerd: acht belangrijke thema’s die volgens het ontwikkelteam in het leergebied aan de orde zouden moeten komen. Op deze pagina lees je meer over de visie, de opdrachten en de bouwstenen.

VISIE OP HET LEERGEBIED DIGITALE GELETTERDHEID
Het onderwijs bereidt leerlingen voor op deelname aan de (toekomstige) samenleving. In het persoonlijk leven van mensen, in de samenleving en in de wereld heeft digitale technologie een belangrijke, vaak onmisbare plek gekregen. Naar verwachting zal de invloed van digitale technologie verder toenemen. Het onderwijs zou leerlingen daarom moeten voorbereiden op deelname aan de huidige én toekomstige digitale samenleving.

Om dit succesvol te laten zijn, is het noodzakelijk het leergebied Digitale geletterdheid een stevige plaats in het curriculum te geven. Het leergebied Digitale geletterdheid heeft als doel om leerlingen te laten groeien tot actieve, verantwoordelijke, zelfstandige participanten in onze (digitale) maatschappij. Aangezien lang niet alle leerlingen dit van huis uit meekrijgen, is de rol van de school hierin onmisbaar.

Positie van het leergebied in het curriculum
Digitale geletterdheid krijgt op twee manieren een plek in het curriculum.

  • Allereerst krijgt het leergebied digitale geletterdheid een plek binnen de andere leergebieden. Zoals digitale technologie verweven is in alle sectoren van de maatschappij en in het leven van mensen, raakt digitale geletterdheid steeds meer verweven met de andere leergebieden.
  • Daarnaast krijgt digitale geletterdheid een eigen plek in het curriculum. Aangezien het bewust, kritisch, verantwoordelijk en creatief gebruik van digitale technologie een
    stevige kennisbasis, basisvaardigheden en beheersing van specifieke werkwijzen vereist, zijn er gespecialiseerde leraren nodig om ervoor te zorgen dat leerlingen deze
    zich deze basis verwerven.

Inhoud van het leergebied
Leerlingen zijn digitaal geletterd als ze bewust, kritisch en creatief gebruik kunnen maken van digitale technologie, digitale media en andere technologieën die nodig zijn om toegang te krijgen tot informatie en om actief te kunnen deelnemen aan de hedendaagse én toekomstige (kennis)maatschappij.

Digitale geletterdheid heeft een aantal inhoudelijke domeinen die onderling van elkaar afhankelijk zijn:

      • ICT-basisvaardigheden
        Dit zijn kennis en vaardigheden die nodig zijn om de werking van computers en netwerken te begrijpen en om de mogelijkheden van digitale technologie te benutten.
      • Informatievaardigheden
        Dit is het kunnen formuleren van een informatievraag op basis van een informatiebehoefte, het zoeken en vinden van bronnen, het analyseren van bronnen, het selecteren van bruikbare informatie en het verwerken ervan. In de context van digitale geletterdheid gaat het om het gebruik van digitale middelen bij het proces van informatieverwerving, verwerking en verstrekking.
      • Mediawijsheid
        Dit is door de Raad van Cultuur in 2005 gedefinieerd als “het geheel van kennis, vaardigheden en mentaliteit waarmee burgers zich bewust, kritisch en actief kunnen bewegen in een complexe, veranderlijke en fundamenteel gemedialiseerde wereld.” In het kader van digitale geletterdheid gaat het om het gebruik van media waarbij digitale technologie toegepast wordt.
      • Computational thinking Dit is het oplossen van problemen, het ontwerpen van systemen en het begrijpen van menselijk gedrag, gebruik makend van concepten en werkwijzen uit de informatica, werkend vanuit een persoonlijk perspectief.

Daarnaast formuleerde ze vier perspectieven, bekeken vanuit de positie van de leerling. Deze vier perspectieven hebben een grote onderlinge samenhang, relatie en afhankelijkheid:

  • Kennis over digitale technologie is nodig, omdat digitale geletterdheid overal voorkomt en basisvaardigheden noodzakelijk zijn.
  • Omgaan met digitale technologie is nodig om digitale systemen te begrijpen. Door digitale technologie te begrijpen en dezelfde taal te spreken, kan je invloed uitoefenen op technologie. Computational thinking is de manier van denken die hierbij past, ongeacht leeftijd of niveau.
  • Nadenken over digitale technologie is nodig om vraagstukken over zowel kleine als grote praktische, maatschappelijke en ethische kwesties te kunnen begrijpen en hier een mening over te kunnen vormen.
  • Creëren met digitale technologie nodigt uit tot doen, maken en het zoeken naar mogelijkheden voor nieuwe toepassingen en artistieke uitingen. Het geeft mensen de kans om zich op verschillende manieren te uiten. Daarnaast is het nodig om actief te kunnen participeren in een digitale maatschappij.

In de laatste fase hebben ze de losse onderdelen omezet naar grote opdrachten/thema’s waarin bovengenoemde inhoudelijke gebieden verwerkt zijn:

1. Data en informatie
2. Veiligheid en privacy
3. Gebruiken en aansturen
4. Communiceren en samenwerken
5. Digitaal burgerschap
6. Digitale economie
7. Toepassen en ontwerpen
8. Duurzaamheid

In figuur 2 zie je hoe binnen het leergebied digitale vaardigheden de verbinding gelegd wordt tussen contexten, brede vaardigheden, perspectieven en grote opdrachten.

digitale geletterheid model visie

Het ontwikkelteam trekt de volgende conclusies:

  1. Digitale geletterdheid komt overal en in elk leergebied voor en dat heeft grote gevolgen voor het huidige onderwijs.
  2. Computational thinking (CT) is een denkwijze die nodig is voor het leren omgaan met digitale technologie. Onder CT verstaat het ontwikkelteam: het oplossen van problemen, het ontwerpen van systemen en het begrijpen van menselijk gedrag, gebruik makend van concepten en werkwijzen uit de informatica, werkend vanuit een persoonlijk perspectief.
  3. Het maken van (digitale) producten, jezelf uiten en creëren met behulp van digitale technologie is belangrijk.
  4. Aandacht voor ‘technologie-ethiek’ is noodzakelijk om met praktische en maatschappelijke vraagstukken om te kunnen gaan
  5. Leerlingen moeten zelfstandig en zelfbewust om kunnen gaan met digitale technologie in een gedigitaliseerde en digitaliserende samenleving.

Digitale geletterdheid is urgent. Digitale vaardigheden zijn nodig in onze samenleving, omdat digitale technologie steeds belangrijker is in het leven en werken van mensen. Digitale vaardigheden zijn ook een verrijking.

Lees het volledige conceptvoorstel van het ontwikkelteam hier.

DIGIT in de klas

De 250 scholen die de afgelopen drie jaar met DIGIT zijn gestart, zijn al voorgesorteerd op de komende curriculumwijziging. Er zijn verschillende manieren om digitale geletterdheid een plek te geven op school. Zoveel scholen, zoveel wensen. Wij helpen graag met het zoeken naar de aanpak die aansluit op de behoefte van de school. Neem hier contact met ons op om de mogelijkheden te bespreken.